Is Europa aan het uitsterven? Die vraag stelt het Europees Parlement in november op haar website. Ja, er zijn in verhouding meer ouderen dan vroeger, maar 'uitsterven' is het niet. Het antwoord ligt wat gecompliceerder dan een "ja" of een "nee". Lang niet elke regio van Europa heeft last van een afnemend bevolkingsaantal, maar dat de bevolking ouder wordt is een feit. De babyboomers van de jaren zestig worden oud, maar laten niet zo veel kinderen na als bij voorgaande generaties gebruikelijk was.
De tendens in de noordelijke en westelijke landen van Europa is dat tot 2030 het aantal bewoners zal toenemen, met als typerende uitzondering het oosten van Duitsland. In Polen en de Midden-Europese staten zal het bevolkingsaantal over het algemeen afnemen, en de Baltische staten zal dit aantal waarschijnlijk met meer dan 10% afnemen.
De oorzaak van de groei in de noordelijke en westelijke landen is vooral te danken aan de immigratie. De over het algemeen rijke landen trekken veel vluchtelingen uit de hele wereld, maar ook vanuit haar eigen continent: de Poolse arbeiders in Nederland zijn inmiddels een bekend fenomeen (of probleem?). Terwijl deze toestroom van immigranten de vergrijzing in de noordelijke en westelijke landen tegenhoudt, bloedt Oost-Europa een langzame maar natuurlijke dood.
Alhoewel West- en Noord-Europa voorlopig goed zitten, kruipt 2030 langzaam dichterbij. Onderzoekers wijzen 2030 aan als het jaar tot waar het nog goed gaat, maar tegelijkertijd word er ook '2050' genoemd. Terwijl Amerika, China, India en Afrika rustig doorgroeien zal Europa in 2050 nog maar ongeveer een tiende van de wereldbevolking in beslag nemen, tegenover ongeveer een zesde nu. Dit heeft niet alleen te maken met de afname van het Europese bevolkingsaantal, maar ook met de explosieve groei van andere gebieden. Alleen het Verenigd Koninkrijk en Frankrijk zullen volgens deze projecties het hoofd boven water kunnen houden, en rond 2050 nog geen last hebben van een dalend inwoneraantal.
Europa heeft te kampen met een aantal problemen. Allereerst neemt het inwoneraantal af, zoals eerder vermeld. Dit alleen al zorgt er voor dat Europa een stuk minder machtig zal worden op het internationale toneel. Maar ook het percentage mensen dat binnen de leeftijd valt waarop zij geacht wordt om te werken daalt. Dit zorgt voor een groot probleem op de Europese arbeidsmarkt.
Nieuwe EU lidstaten uit Oost-Europa verzachten de pijn, miljoenen 'nieuwe' potentiële arbeiders vullen voorlopig de gaten in de Europese arbeidsmarkt. Maar Oost-Europa heeft te kampen met dezelfde problemen, en deze oplossing is dus slechts tijdelijk.
De Verenigde Naties zien immigratie als de oplossing van het probleem. Immigranten uit Afrika en het Midden-Oosten zouden de bevolking van Europa moeten 'aanvullen'. Ook Turkije zou hier een rol kunnen spelen. Alhoewel het cultureel en geografisch net buiten Europa valt, heeft Turkije te bieden wat in de rest van Europa ontbreekt: van de zeventig miljoen inwoners is slechts 6% ouder dan 65. Volgens de voorspellingen van Eurostat zal Turkije ook langzaam aan vergrijzen. Eurostat verwacht dat de gemiddelde Turk 1,8 kinderen zal krijgen, tegenover 2,18 in 2006. Om het bevolkingsaantal constant te houden zou dit aantal op 2,1 moeten liggen. De werkende bevolking van Turkije zal in 2050 op 64,7% liggen, terwijl dat nu nog 66%. Alhoewel ook Turkije dus ook voorzichtig ouder wordt, is de vergrijzing daar niets vergeleken met de huidige EU-lidstaten.
De 'Turkse oplossing' is echter een technische oplossing waarbij culturele en sociologische gevolgen niet in acht worden genomen. De islamitische cultuur baart veel Europese burgers zorgen, en ook wat mensenrechten betreft loopt Turkije achter. Mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch deed in 2005 melding van honderden gevallen van marteling in gevangenissen, en Amnesty International noemt de medische zorg in gevangenissen 'bedroevend'.
Maar is immigratie wel een oplossing? Wordt het probleem niet alleen maar uitgesteld, en wordt er geen groot sociaal probleem gecreëerd? Volgens een onderzoek van ING-België (Financiële Berichten, 2004) zouden er tot 2050 minimaal 6,6 miljoen immigranten naar België moeten komen om het percentage bejaarden in België gelijk te houden, 140.000 immigranten per jaar. In Nederland zou er een immigratieoverschot van 150.000 moeten zijn, er is nu een overschot van 40.000. Ook ING merkt hier op dat, zelfs als dit zou gebeuren, het probleem slechts een generatie zou worden uitgesteld. Bovendien zou het er in het geval van Nederland er voor zorgen dat aan het eind van deze eeuw Nederland vijftig miljoen inwoners zou tellen.
Eurocommissaris Franco Frattini ziet immigratie ook als de oplossing . Frattini stelt dat in de komende twintig jaar zo'n twintig miljoen immigranten naar Europa moeten komen. Dit houdt echter niet in dat iedereen zomaar naar Europa kan verhuizen. Frattini wil de illegalen en ongeschoolden in de wacht zetten, en vooral meer geschoolde immigranten aantrekken. Hij wil dit doen door een werkvergunning voor niet-Europeanen in te voeren, de zogenaamde Blue Card, naar het model van de Amerikaanse Greencard. Europa kent op het moment vooral ongeschoolde immigranten, maar liefst 85% van de ongeschoolde immigranten gaat naar Europa, tegenover slechts 5% geschoolde immigranten.
De leefstijl van Europeanen verschilt erg veel vergeleken met die van Amerikanen. Europeanen werken veel minder dan zij dertig jaar geleden deden, zowel absoluut als relatief gezien in vergelijking met de Amerikanen.
Een oplossing voor het probleem zou dan ook een werkklimaat naar Amerikaans model kunnen zijn. Dit houdt in dat de werkloosheid in Europa flink omlaag moet worden gehaald, de vaste pensioenleeftijden afgeschaft of verhoogd moeten worden en werktijden moeten worden verlengd. "Meer werken, langer werken, minder krijgen." Dit is natuurlijk geen makkelijke boodschap om te verkopen voor de politiek, maar zou wel eens noodzakelijk kunnen zijn.
Volgens Ernest Berkhout, onderzoeker bij SEO Economisch Onderzoek ligt de oplossing genuanceerd. Uiteindelijk gaat het allemaal om "de juiste mix". Berkhout pleit in zijn onderzoek voor migratie om de arbeidsmarkt aan te vullen, maar er zullen ook zeker andere maatregelen moeten komen, zoals de eerder genoemde langere werktijden. Maar er moet wel goed worden nagedacht bij het toepassen van deze oplossingen. Per regio moet worden naar de wenselijkheid en effectiviteit van deze maatregelen. Deze kunnen nogal verschillen per land, de juiste mix hangt af van de tradities en cultuur van ieder land.
Berkhout doet de kritiek op de migratie als oplossing af als bangigheid: "de last van migratie wordt vaak veroorzaakt in de illegale circuits, waar er dan bijvoorbeeld 15 Polen in een pand in Den Haag zitten. Economisch gezien is migratie absoluut een voordeel, en als de wet gewoon wordt gehandhaafd hoeft het ook niet voor problemen binnen de samenleving te zorgen."
Stuur door
Dit is niet OK